Audits
SIZA Sosiaal teenoor Omgewing
SIZA Sosiaal kyk na mense: arbeidswetgewing, kontrakte, lone en ure, en gesondheid en veiligheid. SIZA Omgewing kyk na die plaas self: water, grond, energie, afval en biodiversiteit. Ná die oudit en enige regstellings kry jy ‘n ouditvoltooiingsbrief (Audit Completion Letter), nie ‘n sertifikaat nie.
Wat SIZA is
SIZA (die Sustainability Initiative of South Africa) is ‘n Suid-Afrikaanse inisiatief vir etiese en omgewingspraktyke in die landbou. Kopers en uitvoerders vra dikwels daarvoor, veral vir vrugte wat oorsee gaan. SIZA het twee aparte standaarde:
- SIZA Sosiaal (die etiese of sosiale oudit), tans weergawe 7.0.
- SIZA Omgewing (die omgewingsoudit), tans weergawe 2.1.
Dit is twee verskillende oudits, met hul eie vrae. Baie plase doen eers die sosiale oudit, omdat kopers dit gereeld vra, en voeg later die omgewingsoudit by. Watter een jy nodig het, hang af van jou kopers. Vra jou uitvoerder of pakhuis, en lees meer by siza.co.za.
| SIZA Sosiaal | SIZA Omgewing | |
|---|---|---|
| Waaroor dit gaan | Die mense wat op die plaas werk | Die natuurlike hulpbronne wat die plaas gebruik |
| Hoofonderwerpe | Arbeidswetgewing, kontrakte, lone en ure, gesondheid en veiligheid | Water, grond, energie, afval, biodiversiteit |
| Tipiese rekords | Kontrakte, loonstrokies, ure, opleiding, voorvalle | Waterbronne en -meters, bemesting, spuite, afval, energie |
| Wat jy aan die einde kry | ‘n Ouditvoltooiingsbrief | ‘n Ouditvoltooiingsbrief |
Sosiaal: arbeidswetgewing, kontrakte, lone, gesondheid en veiligheid
Die sosiale oudit vra in wese: word mense op hierdie plaas regverdig en volgens die wet behandel? Die ouditeur kyk na dokumente en praat ook met werkers.
Wat gewoonlik ter sprake kom:
- Kontrakte: elke werker, ook seisoenwerkers, het ‘n skriftelike kontrak wat hy of sy verstaan.
- Lone en ure: loonstrokies, oortyd, en dat die minimum loon betaal word.
- Gesondheid en veiligheid: opleiding, beskermende klere (PPE), noodnommers, en hoe voorvalle hanteer word.
- Arbeidsmakelaars en kontrakteurs: mense wat deur ‘n derde party kom, tel ook.
Arbeidswetgewing is ingewikkeld en verander. FieldSafe gee nie regsadvies nie: vra ‘n arbeidsregadviseur of jou sertifiseringsliggaam as jy onseker is.
Omgewing: water, grond, energie, afval en biodiversiteit
Die omgewingsoudit vra: gebruik hierdie plaas sy hulpbronne verantwoordelik, en kan hy dit wys? SIZA het ‘n dokument oor hoe die omgewingsoudit werk. Kyk na die huidige amptelike dokument: SIZA Environmental Audit Process and Methodology.
Wat gewoonlik ter sprake kom:
- Water: waterbronne, toestemmings of lisensies, meterlesings en hoeveel jy gebruik.
- Grond: bemesting, grondontleding en hoe jy erosie voorkom.
- Energie: wat jy gebruik en of jy dit meet.
- Afval: houers, olie en ander afval, en waarheen dit gaan.
- Biodiversiteit: natuurlike areas, riviere en hoe jy dit beskerm.
Selfassessering (SAQ) op MySIZA
Voor die oudit vul jy ‘n selfassessering in, die SAQ (self-assessment questionnaire), op die MySIZA-platform. Dit is jou kans om eerlik deur die vrae te werk en te sien waar jy nog gate het, voordat ‘n ouditeur dit vind.
‘n Praktiese wenk: moenie die SAQ alleen in die kantoor invul nie. Sit saam met die voorman of supervisor wat die span lei, en met die persoon wat die lone doen. Hulle weet waar die kontrakte lê, wie nog nie opleiding gehad het nie en watter meter laas gelees is. Skryf elke gaping neer met ‘n naam en ‘n datum langsaan, sodat dit nie net ‘n lys bly nie.
Die proses en die tydlyne kan verander. Kyk na die huidige amptelike dokument op siza.co.za voordat jy begin.
Regstellings en die ouditvoltooiingsbrief
Ná die oudit kry jy ‘n lys bevindings: dinge wat reggestel moet word. Jy stel dit reg en wys die bewys binne die tyd wat gestel word. Eers dan word die oudit afgehandel, en SIZA gee ‘n ouditvoltooiingsbrief (Audit Completion Letter).
Dit is belangrik om die woorde reg te kry: SIZA reik nie ‘n sertifikaat uit nie. As iemand van ‘n “SIZA-sertifikaat” praat, bedoel hulle gewoonlik die voltooiingsbrief.
Rekords wat albei dien
Hier is die goeie nuus: baie rekords werk vir albei oudits, en vir GLOBALG.A.P. ook.
Neem ‘n fiktiewe lietsjie- en avokadoplaas van 60 hektaar naby Levubu. Anneke, die eienaar, berei voor vir haar eerste SIZA Sosiaal-oudit en wil volgende jaar Omgewing byvoeg. Sy dink sy moet twee lêers bou. Maar kyk wat oorvleuel:
| Rekord | Sosiaal | Omgewing |
|---|---|---|
| Spuitrekords en wie gespuit het | Veiligheid van werkers, opleiding | Chemiese gebruik |
| Opleiding en beskermende klere | Gesondheid en veiligheid | Veilige hantering van chemikalieë |
| Voorvalle, soos ‘n chemiese of brandstofmorsing | Veiligheid | Besoedeling en opruiming |
| Waterbronne en meterlesings | Water | |
| Afval en herwinning | Veilige werkplek | Afval |
In FieldSafe word ‘n rekord een keer opgeneem en dan oral gebruik. As oudits aangeskakel is, tel een spuit-, opleidings-, water- of voorvalrekord as bewys by elke oudit wat daarvoor vra. FieldSafe het SIZA Sosiaal 7.0 en SIZA Omgewing 2.1 in sy eie, gewone woorde herskryf, saam met GLOBALG.A.P. IFA v6 GFS en GRASP v2. Dis 593 kontrolepunte, gegroepeer in 221 plaastake. Die oudit-inhoud self is in Engels.
Vir elke oudit wys FieldSafe tellings: hoeveel items bewys het, hoeveel ontbreek, hoeveel ‘n kyk nodig het en hoeveel nie hier nodig is nie. Daar is nooit ‘n punt of persentasie nie. ‘n Item word net as “nie hier nodig nie” gemerk as jou plaas se feite dit so sê, en jy kan dit altyd verander.
Vir Anneke beteken dit dat haar werkers se spuitrekords, opleiding en voorvalverslae klaar in die stelsel is wanneer sy volgende jaar die omgewingsoudit aanskakel. Sy hoef dit nie weer in te samel nie. Wat nog ontbreek, soos meterlesings vir ‘n ou boorgat, sien sy op een plek.
Laai die gratis SIZA-gereedheidslys (SIZA readiness checklist) af, of lees meer oor SIZA Sosiaal en SIZA Omgewing (in Engels). Kyk hoe oudits in FieldSafe werk, en sluit aan vir vroeë toegang.
FieldSafe help jou voorberei; sertifisering word deur jou sertifiseringsliggaam besluit.